Ignacy Daszyński (160. rocznica urodzin i 90. rocznica śmierci)
Urodził się w Galicji. Działalność niepodległościową rozpoczął już w szkole, za co został z niej wyrzucony. Później m.in. aresztowany. Organizował ruch socjalistyczny: współtworzył Partię Robotniczą oraz PPSD. Zabiegał o polskie interesy w austriackim parlamencie. Współpracował z różnymi środowiskami. W 1918 r. stanął na czele tzw. rządu lubelskiego, który ogłosił niepodległość. W II RP był m.in. posłem i marszałkiem Sejmu. Walczył o prawa pracowników, prawa kobiet, krytykował rząd za brak reform. Cenił patriotyzm, przy czym potępiał nacjonalizm i faszyzm.
Błogosławiona Matka Elżbieta Róża Czacka (150. rocznica urodzin)
Była znakomicie wykształconą hrabianką. Jako młoda kobieta straciła wzrok. Po nauczeniu się życia na nowo w pełni poświęciła się pomocy niewidomym. W Laskach pod Warszawą założyła działający do dziś ośrodek dla niewidomych. Tam mogli otrzymać opiekę, zdobyć wykształcenie, nauczyć się zawodu. Założyła też Zgromadzenie Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża. W 2021 r. została beatyfikowana.
Andrzej Wajda (100. rocznica urodzin i 10. rocznica śmierci)
Podczas II wojny światowej działał w konspiracji. Jego ojciec został zamordowany w zbrodni katyńskiej. Po wojnie studiował malarstwo i reżyserię. Był jednym z najwybitniejszych reżyserów XX w., twórcą tzw. polskiej szkoły filmowej. Reżyserował filmy zaangażowane, opowiadające o doświadczeniach wojny (np. Kanał, Katyń), życiu w PRL (Człowiek z marmuru), walce o wolność (Człowiek z żelaza). Czerpał z klasyki literatury (Ziemia obiecana). Jego filmy zdobyły wiele nagród na festiwalach, m.in. Złotą Palmę w Cannes. Były czterokrotnie nominowane do Oscara, którego otrzymał w 2000 r. za całokształt twórczości.
Sergiusz Piasecki (60. rocznica śmierci)
Pochodził z terenów Białorusi. Już w szkole, po bójce, trafił do więzienia. Uczestniczył w obronie Warszawy w 1921 r. W II RP zajmował się przemytem i fałszerstwami, aż zwerbował go polski wywiad, z którego później został wyrzucony. Po napadzie z bronią na pociąg trafił do więzienia, gdzie zaczął pisać powieści. W czasie II wojny światowej działał w Armii Krajowej. Po wojnie wyemigrował. Ze względu na radykalny antykomunizm jego książki były objęte cenzurą w PRL.
Józef Czapski (130. rocznica urodzin)
Jako student malarstwa brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej, za co otrzymał Order Virtuti Militari. Po wybuchu II wojny światowej trafił do niewoli, a po uwolnieniu wstąpił do Armii Andersa i podjął się misji zbadania losów innych oficerów, którzy jak się okazało, zostali zamordowani w Katyniu. Po wojnie pozostał na emigracji. Malował, pisał eseje, był współzałożycielem paryskiej „Kultury”.
Józef Maksymilian Ossoliński (200. rocznica śmierci)
Ważny działacz polskiego oświecenia. Zgromadził ogromne (ok. 30 tysięcy jednostek) zbiory książek, druków i innych tekstów kultury. Przekazał je fundacji, którą powołał i umieścił w zakupionym oraz odrestaurowanym klasztorze we Lwowie. Ossolineum istnieje do dziś i jest świadectwem oświeceniowej pracy na rzecz narodowej więzi kulturalnej.
Stanisław Staszic (200. rocznica śmierci)
Człowiek o szerokich horyzontach i zainteresowaniach, wykształcony w Polsce, w Niemczech i we Francji. Ksiądz, myśliciel i filozof. W obliczu zaborów nawoływał do reform, m.in. poprawy sytuacji chłopów. Zajmował się też genealogią i rozwojem przemysłu. Uważany za twórcę polskiej spółdzielczości. Finansował wiele inicjatyw, m.in. szpital i działalność edukacyjną.
Mieczysław Fogg (125. rocznica urodzin)
Całe życie mieszkał w Warszawie. Został ranny w trakcie jej obrony przed bolszewikami w 1920 r. Śpiewał w teatrach i chórze, później zaczął karierę solową. W czasie II wojny światowej śpiewał w kawiarniach, brał udział w powstaniu warszawskim. Pomimo groźby kary śmierci ukrywał Żydów przed Niemcami, za co otrzymał tytuł Sprawiedliwego wśród Narodów Świata. Zagrał ok. 16 tysięcy koncertów, jest legendą polskiej muzyki XX w.
Jerzy Giedroyć (120. rocznica urodzin, 80. rocznica założenia Instytutu Literackiego)
Pochodził z Mińska. W czasie II wojny światowej wyemigrował. Po wojnie założył emigracyjny Instytut Literacki oraz czasopismo „Kultura” – pismo polskiej emigracji, w którym publikowali wybitni twórcy. Dzięki jego pracy, mimo cenzury w PRL, mogła się rozwijać niezależna polska kultura, a Instytut stał się ważnym ośrodkiem życia intelektualnego.
Tekst na podstawie miesięcznika: Biblioteka w szkole nr 1/2026